Punjabi PSSSB Practice 89

ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪੜਾਅਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਅਨੰਤ ਯਤਨ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਚਰਮ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਿਕ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਖੋਖਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਾਹਰੀ ਆਰਾਮ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਦਰ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਝਲਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਡਣ ਦੇ ਪੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੋਚ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਵਿਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ - ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਖੇਤਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿਤਾਸਕ ਸੰਬੰਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਝੂਠਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕਿਟ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੂਝ - ਜੋ ਚਾਨਣ ਹੈ - ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਰੂਹਾਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਾ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੱਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ - ਉਹੀ ਆਪ ਹੈ - ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ "ਮੈਂ" ਦੀ ਹੱਦ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਸਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਸੱਚਾਈ ਕਦੇ ਭੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਉਹ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਉਜਾਲਾ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ - ਅਪਨੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ। ਇਹ ਪਹਿਚਾਣ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਗੋਂ ਚੁੱਪੀ, ਮਨਨ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਇਕ ਪਾਠ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਖਾਮੋਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ। ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਧੂੜ ਝਾੜ ਕੇ ਨਿਰਹੰਕਾਰਤਾ ਦੇ ਦਰਵੇਜ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਮਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਅਭਿਮਾਨ - ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਅਨੰਤ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਸਮਾਇਆ ਹੈ।