Punjabi PSSSB Practice 88

ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ (1398-1518) ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਾਧਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਚਾਈ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਦਿਸ਼ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਾਰਾਣਸੀ (ਕਾਸੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਹਰਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਬਾਲਪਣ ਤੋਂ ਹੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਰੂਹ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੱਬ ਕਿਸੇ ਮੰਦਰ, ਮਸੀਤ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੁਨੇਹਾ ਸੀ - "ਕਬੀਰਾ ਖੜਾ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੀ ਮਾਂਗੇ ਖੈਰ; ਨਾ ਕਾਹੂ ਸੇ ਦੋਸਤੀ, ਨਾ ਕਾਹੂ ਸੇ ਬੈਰ।" ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਸਮਾਇਆ ਹੈ - ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਰਾਹ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਖੰਡਾਂ ਦੀ ਤੀਖੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ - "ਪੋਥੀ ਪੜਿ ਪੜਿ ਜਗੁ ਮੁਆ, ਪੰਡਿਤ ਭਇਆ ਨ ਕੋਇ; ਢਾਈ ਆਖਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾ, ਪੜੇ ਸੋ ਪੰਡਿਤ ਹੋਇ।" ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਕਬੀਰ ਜੀ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਪੈਦਾ ਕਰੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੋੜੇ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਧਾਰਣ ਪਰ ਗਹਿਰੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ - "ਜੋ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮਣੀ ਜਾਇਆ, ਅੰਤਰ ਕੀ ਜਾਨਤ ਕਾਹੇ ਨ ਆਇਆ?" ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਤਿ-ਪਾਤਿ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਪੱਸਿਆ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਰਾਹ "ਨਾਮ ਜਪ" ਤੇ "ਸੇਵਾ" ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੱਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮੱਧਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਜਾਂ ਮੌਲਵੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਦੀਵਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਏਕਤਾ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਤਲਬ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ - ਸੱਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਨਿਰਹੰਕਾਰਤਾ ਦਾ ਰਾਹ।