Punjabi PSSSB Practice 80

ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜਨਵਰੀ 1630 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਨੀਹਾਲੀ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ, ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਮੂਰਤ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਣਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂਮਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਖੁਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਤੋੜਨਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਆਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਗਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਏ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਬਣੇ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਾਹਰਣ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦੀ ਮਦਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇਲਾਜ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦਵਾਈ ਭੇਜੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ ਜੀਊਣ, ਸਚ ਬੋਲਣ, ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਦੇ ਹਿੰਸਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਤਰ ਸੀ - "ਸ਼ਸਤਰ ਧਾਰੋ ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਰੱਖੋ।" ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਹੀ ਉਪਯੋਗ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵੀਂ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1661 ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਹਰਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਗੁਰੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੋਤਿ ਜੋਤ ਸਮਾਈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਤਾਕਤ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਲ ਦੀ ਨਰਮੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਉਸ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਮੂਰਤ ਸਨ ਜਿਸਨੇ ਸ਼ੌਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।