Punjabi PSSSB Practice 79

ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਇਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਦਲ ਗਈ ਜਦੋਂ 1606 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਕ ਨਹੀਂ, ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ - ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਤਮਕ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ; ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ, ਜੋ ਧਰਮ, ਆਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਮੀਰੀ ਦੀ, ਜੋ ਹਿੰਮਤ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ - ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਗੌਰਵ, ਅਨਿਆਇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਡਟਣ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਜੀਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਯੁੱਧ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ 'ਚ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਜਾਂ ਜਾਤ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵੀ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਕਈ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਗਵਾਲਿਯਰ ਕਿਲੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾ ਕੇ "ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ" ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਮਾਣਯੋਗ ਪੰਨਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹਾਸ ਵੀ ਅਵਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ, ਜਿਸਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੋਤਿ ਜੋਤ ਸਮਾਈ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਇਕੱਠੇ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵੰਤ ਹੈ।