Punjabi PSSSB Practice 69

ਅਕਬਰ, ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਬਰ ਸੀ, ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1542 ਵਿੱਚ ਉਮਰਕੋਟ (ਸਿੰਧ) ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਕਬਰ ਕੇਵਲ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਉਸਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖਿੜੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹੂਮਾਯੂੰ ਦੀ ਅਸਥਿਰ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਬਰ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਯੋਧੇ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਮਿਲਾਪ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੰਗਾਲ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਅਕਬਰ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹਾਨਤਾ ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਨੀਤੀ "ਸੁਲਹ-ਏ-ਕੁਲ" - ਅਰਥਾਤ ਸਾਰਿਆਂ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਵਿਹਾਰ - ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਕੀਰਣ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਜਜ਼ੀਆ ਕਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ, ਹਿੰਦੂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਏਕਤਾ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਪ੍ਰਯਾਸ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਤਹਪੁਰ ਸੀਕਰੀ ਦੀ ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ - ਜਿੱਥੇ ਕਲਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਚਿੰਤਨ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਕਬਰ ਨੇ ਨਵੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀਨ-ਏ-ਇਲਾਹੀ ਨਾਮ ਦੀ ਨਵੀਂ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੀਰਬਲ, ਤਾਨਸੇਨ, ਅਬੁਲ ਫ਼ਜ਼ਲ, ਫ਼ੈਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲ ਯੁੱਗ ਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਉੱਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਅਕਬਰ ਦਾ ਰਾਜ ਕੇਵਲ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਸਮਾਜਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪੁਲ ਬਣਾਏ। 1605 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਅਕਬਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ ਸੀ - ਉਹ ਸਮਝ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦਿੱਤੀ।