Punjabi PSSSB Practice 68

ਹੂਮਾਯੂੰ, ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਨਾਸਿਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਹੂਮਾਯੂੰ ਸੀ, ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1530 ਤੋਂ 1556 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਭਰੇ ਰਾਜਕਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਾਬਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ - ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੱਧਲੀ ਕੜੀ, ਜਿਸਨੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹੂਮਾਯੂੰ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸੁਸੰਸਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੋਮਲਤਾ ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਠੋਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀ ਦਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਭਾਰ ਇਕੱਠੇ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਤਖ਼ਤ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਤਦ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਗਾਵਤਾਂ, ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਭਰਦੀ ਸੱਤਾ ਨੇ ਹੂਮਾਯੂੰ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਝੁੰਝੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨਾਲ 1540 ਦੀ ਕਨੌਜ ਦੀ ਲੜਾਈ 'ਚ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੂਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਬਦਰਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਤਹਮਾਸਪ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ, ਸਗੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਕਲਾ ਤੇ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 1555 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਗਰਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਅਡਿੱਗ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। 1556 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਕਿਲੇ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਸਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ - ਇਹ ਮੌਤ ਉਸਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਵਿਹੰਗਮ ਤਾਨੇ-ਬਾਨੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈ। ਹੂਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਬਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਾਰ ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਅੱਗ ਕਦੇ ਬੁਝਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਣਮੋਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹੂਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਮੁਗਲ ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਹੀਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਜਿਸਨੇ ਤਾਜ ਮਹਲ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਿਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ।