Punjabi PSSSB Practice 66

ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਅਧਿਆਤਮ ਦਾ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਅਨੰਤ ਖੋਜ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਪੱਥ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਤਮਿਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ਼-ਏ-ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਅਭਿਵਿਆਕਤੀ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਖੁਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਸਜਿਦਾਂ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਸਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹਰ ਰੂਹ ਦੇ ਅੰਤਰਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਸਰੀਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਖੁਦਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ-ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇਕ ਜੀਵੰਤ ਦਰਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ, ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ, ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਵਾਰੀਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਭ ਤੋਂ ਉਪਰ ਆਤਮਿਕ ਉਤਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦਾ "ਮਸਜਿਦ ਢਾ ਦੇ, ਮੰਦਰ ਢਾ ਦੇ, ਢਾ ਦੇ ਜੋ ਕੁਝ ਢੈਦਾ - ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਢਾਈਂ" ਵਾਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਰਾਹ ਇਸ਼ਕ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ - ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਲ ਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਦੀ। ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਗਾਹਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਨਕਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਗੀਤ, ਕਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਧਿ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਿਆਪੀ ਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਇਆ ਕਿ ਖੁਦਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਦਵੀ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਮ, ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ - ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਹਬ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਨਹੀਂ। ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਸਾਡੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਦਿਲ ਖੁਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਜੀਵ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਇੱਕ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਤਮਿਕ ਸਰੂਪ ਹੈ - ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ।