Punjabi PSSSB Practice 61

ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਤਮਕ ਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਅਸੀਮ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਨ ਤੇ ਮੰਗਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਮਵੇਦਨਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਪਦੰਡ ਉਸਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁਣ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚਾਲਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਹਿਰਦਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੇਵਲ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹੁਣ ਸਕਰੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਚਿਹਰੇ ਹਨ ਪਰ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਹੀਂ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁਣ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀਆਂ ਰਿੰਗਟੋਨਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁੰਨਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਨੇਹ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਤਨਹਾਈ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸੁਖ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦਾ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਉਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਨੁੱਖ ਅਮੀਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗਰੀਬ ਹੈ - ਗਰੀਬ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ, ਗਰੀਬ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਜਿਹੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਥਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ। ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੱਕ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸਵਾਰਥ ਨੇ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਵਿਧਾ ਨੇ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ - ਉਹ ਰਸਤਾ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਵੇਕ ਹੋਵੇ, ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨੈਤਿਕਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਦਇਆ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਹੁਣ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾ ਬਦਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤਲਹੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗਾ। ਅਸਲੀ ਤਰੱਕੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬਣਾਏ, ਨਾ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨ। ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹੀ ਰਾਹ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੇਵਕ ਹੋਵੇ, ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।