Punjabi PSSSB Practice 53

ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਰਚਨਾ, ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲੀ। ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਜਾਤੀਕ ਜਾਂ ਸਮੂਹਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਨਿਆਂ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੌਰੀਆ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਮਗਧ ਸਮਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਰਾਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਗਠਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸਮਰਾਜਕ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਇਕਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਗੁਪਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਦਲਾਅ ਆਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਰਾਜ, ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਉਭਰੇ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ੧੯ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮਾਡਲ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਿਸਟਮ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਬਣਾਈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨਵੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰਕ ਢਾਂਚਾ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਬਿਣਿਆਦ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲੋਕਤੰਤਰ, ਸਮਾਨਤਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਾ ਭਾਰਤ ਇਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੱਤਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਹੰਕਾਰਪੂਰਵਕ ਹੈ।