Punjabi PSSSB Practice 30

ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ-ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਜੀ ਨੇ ਲਗਭਗ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸਿੱਧਾਰਥ ਗੌਤਮ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਕਿਆ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵਜੋਂ ਲੁੰਬਿਨੀ (ਮੌਜੂਦਾ ਨੇਪਾਲ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ, ਬੁੱਢਾਪੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਪਏ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਧਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਧਗਯਾ ਦੇ ਬੋਧੀ ਵ੍ਰਿੱਛ ਹੇਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ "ਬੁੱਧ" (ਜਾਗਰੂਕ) ਬਣੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਬੁੱਧ ਜੀ ਨੇ "ਚਾਰ ਅਰਿਆ ਸਤਿਆ" ਅਤੇ "ਅੱਠ-ਅੰਗੀਕ ਮਾਰਗ" ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ। ਚਾਰ ਅਰਿਆ ਸਤਿਆ ਇਹ ਹਨ - (1) ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਅਟੱਲ ਹੈ, (2) ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, (3) ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਅਤੇ (4) ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਅੱਠ-ਅੰਗੀਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ-ਅੰਗੀਕ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਹੀ ਸੰਕਲਪ, ਸਹੀ ਬਚਨ, ਸਹੀ ਕਰਮ, ਸਹੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ, ਸਹੀ ਯਤਨ, ਸਹੀ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਾਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਰਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮਾਨਤਾ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ, ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜੇ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੀਨ, ਜਪਾਨ, ਕੋਰੀਆ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਕਾਂਬੋਡੀਆ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ। ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਾਨ ਨੇ 3ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਰਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਾਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਭਿਆਸ, ਜੋ ਕਿ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ, ਅੱਜ ਪੱਛਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸਗੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।