Punjabi PSSSB Practice 7

ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਲੰਬੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖ, ਖਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ 'ਪਰਾਸਤ' ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਸਮਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਲਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਲਾ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਬਾਧਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਦੂਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਸਮਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਾਲਾਂ 'ਤੇ ਕਦੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਸਿੰਘ, ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਲਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਲਿਖ ਦੇਵੇ: 'ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ।' ਉਸ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਕੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ੪੦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ 'ਬੇਦਾਵਾ' ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਪੱਤਰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਿੰਘ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਸ਼ਿਵਿਰਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿੰਘ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਿਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬੇਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਆਏ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ-ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਟਕਾਰਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਗੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।" ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸਭਾ ਬੁਲਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ, "ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਸਾਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।" ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਿਰਸਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਕਾਫ਼ਲਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਨਵਾਬ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਈ ਭਾਗ ਕੌਰ ਨੇ ਸੁਝਾਇਆ, "ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਹੱਥ ਕਰ ਲਈਏ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾ ਦਈਏ।" ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਦਰਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਰੇਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਝਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿਛਾਈਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸ਼ਿਵਿਰ ਜਾਪੇ। ਜਦੋਂ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਭਰਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕਾਫ਼ਲੇ 'ਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ੪੦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਵੀਰਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਮੈਦਾਨ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਰਣਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਜੀਵਿਤ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ, "ਸਾਡੇ ਬੇਦਾਵੇ ਵਾਲਾ ਪੱਤਰ ਮਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਫਾੜ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਖ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਹ ਪੱਤਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾਇਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾਇਆ।" ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਅਥਾਹ ਉਦਾਰਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਦੋਂ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਭਾਗ ਕੌਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੱਥੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ 'ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋਏ, ਹਰ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰੀ ਜੋਧਾ ਸੀ, ਇਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰੀ, ਇਹ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰੀ।" ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਅੱਜ 'ਮੁਕਤਸਰ' ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।